پیامبر قوم سبا

 


پیامبر قوم سبأ چه کسی بود؟

 

پاسخ :

 * قوم سبأ جمعیتی بودند که در جنوب جزیره عربستان زندگی می‌کردند، و دارای حکومتی عالی و تمدنی درخشان بودند.

  * سباء شهری در یمن بوده که بلقیس ملکه آنها بود و نیز نام قبیله‌ای از اولاد سبأ بن یشحب است،

* و دین آنها، آفتاب پرستی بوده و پرستش ماه و گوزن و گوساله نیز در آن سرزمین رونق و رواج داشته است،

* و به دست حضرت سلیمان ـ علیه السّلام ـ خداپرست شدند.

*  حضرت سلیمان ـ علیه السّلام ـ دستور داده بود لشگریانش، خلیجی را از دریای شیرین به سوی بلاد هند جاری کرده بودند و سد عظیمی از سنگ و آهک بسته بودند که آب از آن سد بر شهرهای قوم سبأ جاری می‌شد و از آن خلیج راهی چند به سوی آن سد گشوده بودند و آن سد سوراخ‌های متعددی داشت، هر وقت که می‌خواستند آن سوراخها را می‌گشودند و آب به قدر نیازشان بر شهرها و مزارع آنها جاری می‌شد. قوم سبأ با استفاده از آن آب فراوان، باغهای بسیار وسیع و کشتزارهای پربرکت ایجاد کردند، از شاخسارهای درختان آن قدر میوه آشکار شد که می‌گویند: هر گاه کسی سبدی روی سر می‌گذاشت و از زیر آنها عبور می‌کرد، پشت سر هم میوه‌های درختان می‌افتاد و در مدت کوتاهی پر می‌شد.

* زیادی نعمت، آمیخته با امنیت محیطی بسیار مرفه برای زندگی آنها آماده ساخته بود، اما آنها قدر این همه نعمت را ندانستند، خدا را به دست فراموشی سپردند و به کفران نعمت مشغول شدند، تا اینکه موشهای صحرایی دور از چشم مردم مغرور به دیوارة این سد خاکی روی آوردند و آن را از درون سست کردند و ناگهان باران شدیدی بارید و سیلاب عظیمی حرکت کرد، دیواره‌های سد که قادر به تحمل فشار سیلاب نبود یک مرتبه در هم شکست و آبهای بسیار زیادی که پشت سد جمع شده بود، ناگهان بیرون ریخت و تمام آبادیها، باغها، کشتزارها، و خانه‌های آنها را ویران نمود و آن سرزمین آباد را به صحرائی خشک و بی آب و علف مبدل ساخت و از آن همه باغهای خرم و درختان بارور، تنها چند درخت تلخ «اراک» و «شور گز» و اندکی درختان «سدر» به جای ماند، مرغان غزل خوان از آنجا کوچ کردند و بوم‌ها و زاغان جای آنها را گرفتند.

* و بعضی می‌گویند که قوم سبأ دارای دوازده شهر بودند که در هر شهری پیامبری به ارشادشان مشغول بود و آنها را به سوی خدا دعوت می‌کرد، اما همواره مورد تکذیب و اهانت آن مردمان واقع می‌شدند و در نتیجه خداوند متعال تمامی نعمت‌های خود را از آنها گرفت 

نتیجه اینکه؛ اولین پیامبر آنها حضرت سلیمان بود که به دست ایشان خداپرست شدند و با توجه به بعضی نقلها، قوم سبأ دارای دوازده شهر، که در هر شهری پیامبری به ارشادشان مشغول بود، می‌توان گفت که قوم سبأ، دارای پیامبران متعددی بوده است که نام آنها در تاریخ به غیر از حضرت سلیمان معلوم نیست.

 

   

 

 

 

 

 

 

قوم سبأ

کلمات کلیدی  :  قرآن، سبأ، یمن، مأرب، سیل عرم ،بلقیس، سلیمان، هدهد

#"سَبأَ" در لغت عرب به معنی خریدن و در اصطلاح  نام مردی است که قبائل یمن همه از نسل او هستند و او "سَبَأ بن یشحب" است.

 #گفته شده ده قبیله از قبائل عرب از ده فرزند او پدیده گشته­اند،

# بنابراین تمام فرزندان و قوم سبأ به نام جدّشان نامیده شده­اند و بعد از این نامش به سرزمین آنها نیز منتقل شده است. 

موقعیت جغرافیایی قوم سبأ:

  # یمن در ناحیه جنوب غربی عربستان است، سرزمین قوم سبا در قسمت شرقی صنعاء (پایتخت یمن) قرار دارد و نام شهر پایتخت قوم سبأ "مأرب" بوده است. و این محدوده در زمانهای گذشته با تغییر دولتها، متغیر بوده؛ شاهان تبابعه و اصحاب اخدود از جمله این دولتها بودند.

  مردم باهوش این سرزمین در نقاط حساس، سدهای زیادی ساخته بودند که از همه مهمتر "سد مأرب" بود و مجاری مختلف در آن ایجاد کرده بودند که در اثر آن باغهای زیبا و کشتزارهای پر برکت در دو طرف مسیر رودخانه ایجاد شده بود.

# سبائیان یا قوم سبأ و دو قوم دیگر (معینیان وحمیریان) در تاریخ عربستان نقش مهمی داشته­اند، آنان نخستین قوم عربستان جنوبی بودند که به آستانه تمدن گام نهادند. 

قوم سبأ در قرآن:

 # این کلمه تنها دو بار در قرآن آمده ( یکی در سورۀ سبأ که به سرزمین و نعمات و ناسپاسی و... قوم می­پردازد و دیگری در سورۀ نمل که داستان حضرت سلیمان و هدهد و ملکه سبأ است):

 

  

«لَقَدْ کاَنَ لِسَبَإٍ فىِ مَسْکَنِهِمْ ءَایَةٌ  جَنَّتَانِ عَن یَمِینٍ وَ شِمَالٍ  کلُُواْ مِن رِّزْقِ رَبِّکُمْ وَ اشْکُرُواْ لَهُ  بَلْدَةٌ طَیِّبَةٌ وَ رَبٌّ غَفُور »

« برای قوم سبأ در محل سکونتشان نشانه­ای (از قدرت الهی) بود، دو باغ (بزرگ و گسترده) از راست و چپ ( رودخانۀ عظیم و میوه­های فراوان به آنها گفتیم ) بخورید و شکر او را به جا آورید شهری است پاک و پاکیزه و پروردگاری آمرزنده و مهربان.»

 

  # این باغهاى به هم پیوسته که در دو طرف نهر به وجود آورده بودند، به قدرى پر برکت بود که‏ در تواریخ آمده اگر کسى سبدى بر روى سر مى‏گذاشت و در فصل میوه از زیر درختان عبور مى‏کرد آن قدر میوه در آن مى‏ریخت که بعد از مدت کوتاهى سبد پر مى‏شد! نشانه بزرگی که در این آیات به آن اشاره شده است تبدیل شدن سیل­ها به عنوان عامل ویرانی، به مهمترین عامل عمران و آبادانی است.

 # وفور نعمت آمیخته با امنیت محیطى بسیار مرفه براى زندگى پاک، آماده ساخته بود، محیطى مهیا براى اطاعت پروردگار، و تکامل در جنبه‏هاى معنوى، اما آنها قدر این همه نعمت را ندانستند، خدا را به دست فراموشى سپردند و به کفران نعمت مشغول شدند، به فخر فروشى پرداختند و به اختلافات طبقاتى دامن زدند.

 

 «فَقَالُواْ رَبَّنَا بَاعِدْ بَین أَسْفَارِنَا وَ ظَلَمُواْ أَنفُسَهُمْ

 فَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِیثَ وَ مَزَّقْنَاهُمْ کلُ‏َّ مُمَزَّقٍ

 إِنَّ فىِ ذَالِکَ لَآیَاتٍٍ لِّکل‏ِّ صَبَّارٍ شَکُور »

« ولی گفتند: پروردگارا میان سفرهای ما دور بیفکن (تا بینوایان نتوانند دوش به دوش اغنیا سفر کنند و به این طریق) آنها به خویشتن ستم کردند و ما آنان را داستانهایی برای عبرت دیگران قرار دادیم و جمعیتشان را متلاشی ساختیم.»

 

   این درخواست احمقانه نشانه تنگ نظری اغنیاء نسبت به فقراء بود آنها نمی­خواستند افراد کم درآمد مانند ثروتمندان با آسایش و بدون زاد و توشه سفر کنند.

 

#  «إِنَّ فىِ ذَالِکَ لَآیَاتٍٍ لِّکل صَبَّارٍ شَکُور» یعنى در این داستانها که از قوم سبا نقل کردیم، اندرزها و آیت‏ها است، براى هر کسى که در راه خدا صبر بسیار داشته باشد، و شکرش در برابر نعمتهاى بى شمار خدا نیز زیاد باشد، و از شنیدن و خواندن این آیات استدلال کند بر اینکه بر انسان واجب است که پروردگار خود را از در شکر، عبادت کند، و نیز بر اینکه در ماوراى این زندگى، روز بعثى هست، که در آن روز زنده مى‏شود و به خاطر اعمالش مجازات مى‏شود.

 

سرانجام قوم ناسپاس سبأ:

   

# ناسپاسی و حسادت این قوم مرفه باعث شد تا گرفتار عذاب الهی شوند.

آنچه باعث انحطاط تمدن عربستان جنوبی گردید، شکسته شدن سد مشهور "مأرب" بود که باعث جاری شدن آب زیاد آن به سرزمین سبأ شد. آبادی­ها و باغها و قصرها را ویران نمود و سرزمین آباد آنها تبدیل به بیابانی خشک و بی آب و علف گردید و تنها چند درخت "اراک" و "شوره گز" و "سدر" به جای ماند.

 قرآن از این سیل به «سیل عَرِِِم» یاد می کند:

 

«فَأَعْرَضُواْ فَأَرْسَلْنَا عَلَیهِْمْ سَیْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْنَاهُم بجَِنَّتَیهِْمْ جَنَّتَینْ‏ِ ذَوَاتىَ‏ْ أُکُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شىَ‏ْءٍ مِّن سِدْرٍ قَلِیلٍ. ذَالِکَ جَزَیْنَاهُم بِمَا کَفَرُواْ  وَ هَلْ نجازِى إِلَّا الْکَفُور »

«و ما سیل ویرانگر را بر آنان فرستادیم و دو باغ پر برکتشان را به دو باغ بی ارزش با میوه های تلخ و درختان شوره گز و اندکی درخت سدر مبدل ساختیم این کیفر را به خاطر کفرانشان به آنها دادیم.»

 

  # «عَرِم» به معنى خشونت و کج خلقى و سختگیرى است، و توصیف سیلاب به آن اشاره به شدت خشونت و ویرانگرى آن است.

 # برای این لفظ معانی دیگری نیز ذکر شده است از جمله:

  • 1. «عرم» سیل بنیان کنى است که قابل تحمّل و طاقت نیست.
  • 2. # موشهایی که سد را سوراخ کردند و باعث ویران شدن آن شدند.
  • 3. اسم سد
  • 4. اسم مکان
  • 5. باران شدید و...

   به هر حال در اثر ویرانی این سیل شدید قبیله­های سبأ به مکانهای دیگری مهاجرت کردند و این پراکندگی در میان اعراب ضرب المثل شد.

 

* * * *

 

  

 واقعه­ای دیگر، قسمتی از داستان مربوط به حضرت سلیمان و ملکه سبأ است که در سورۀ نمل بیان شده، از این آیات بدست می­آید که این قوم دارای حکومت بوده­اند و زنی بر آنها سلطنت داشته است، قرآن از زبان هدهد چنین میگوید :

« إِنىّ‏ِ وَجَدتُّ امْرَأَةً تَمْلِکُهُمْ وَ أُوتِیَتْ

مِن کُلّ‏ِ شَى‏ْءٍ وَ لهََا عَرْشٌ عَظِیم‏ »

 

«من زنى را دیدم که بر آنان حکومت مى‏کند، و همه چیز در اختیار دارد، و (به خصوص) تخت عظیمى دارد »

 

 

 # نام ملکه سبأ را "بلقیس بنت شراحیل" ‏ذکر کرده­اند.

# بلقیس دارایی عظیمی داشته است و به نقل قرآن او و قومش آفتاب پرست بوده­اند:

 

« وَجَدتُّهَا وَ قَوْمَهَا یَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِن دُونِ اللَّهِ وَ زَیَّن لَهُمُ الشَّیْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِیلِ فَهُمْ لَا یَهْتَدُون »‏

 

«او و قومش را دیدم که براى غیر خدا( خورشید) سجده مى‏کنند و شیطان اعمالشان را در نظرشان جلوه داده و آنها را از راه بازداشته و از این رو هدایت نمى‏شوند!»

 

   #حضرت سلیمان(ع) بر او پیامی می­فرستد و او را به تسلیم شدن فرا می خواند،

# بلقیس بعد از مشورت با اشراف و بزرگان،

# ابتدا برای آزمودن سلیمان(ع) هدایایی می­فرستد تا پیامبر بودن او برایش آشکار شود،

# سلیمان(ع) به جای پذیرفتن هدایا، آنها را تهدید به فشار نظامى مى‏کند

 # ادامه داستان آوردن تخت بلقیس نزد سلیمان،

# سپس حضور ملکه سبأ در قصر پیامبر خدا و به خدا ایمان آوردن ملکه سبأ است.

 

 

 

 

 

 

 

 

سرانجام کار ملکه سبأ:

  

# آنچه در قرآن مجید پیرامون ملکه سبأ آمده همان مقدار است که در بالا خواندیم، سرانجام ایمان آورد و به خیل صالحان پیوست، اما اینکه بعد از ایمان به کشور خود بازگشت و به حکومت خود از طرف سلیمان ادامه داد، یا نزد سلیمان ماند و با او ازدواج کرد، یا به توصیه سلیمان با یکى از ملوک یمن که به عنوان "تبع" مشهور بودند پیمان زناشویى بست، در قرآن اشاره‏اى به اینها

نشده است.

 

 # آنچه در تواریخ نقل شده این است که سلیمان(ع) وارد سرزمین سبأ می شود و با بلقیس ازدواج می­کند.

 

# و سرزمین تحت سلطه سلیمان(ع) از حجاز تا یمن و محدوده سبأ و مأرب گسترش می­یابد.

 

 

 

 

 

   + آرزو حبیبی - ۱٢:۳٢ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٤ بهمن ،۱۳۸۸